Mạch Lam Giang: Khi Gen Z 'đánh thức' di sản dân ca Ví, Giặm

Dân ca Ví, Giặm không chỉ là di sản quý báu của xứ Nghệ mà còn là tiếng lòng dân tộc, hiện đang được nhóm sinh viên ĐH Văn hóa Hà Nội làm mới đầy sáng tạo.

Giữa guồng quay hối hả của đời sống hiện đại, nơi những giai điệu EDM hay Pop ballad chiếm lĩnh thị trường, việc một nhóm sinh viên trẻ quyết định quay về với những làn điệu dân ca cổ là một bước đi đầy can đảm. Dự án “Mạch Lam Giang” không đơn thuần là một buổi biểu diễn, mà là một nỗ lực tìm lại sợi dây kết nối giữa thế hệ Gen Z và những giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc.

Nỗi trăn trở về việc đưa di sản “sống” lại trong nhịp sống hiện đại

Nguyễn Đình Sáng, sinh viên ngành Báo chí (Trường ĐH Văn hóa Hà Nội) và là Trưởng Ban tổ chức dự án, mang trong mình dòng máu xứ Nghệ. Với Sáng, Ví, Giặm không phải là điều gì đó xa xôi trong sách vở, mà là âm thanh của tuổi thơ, là hơi thở của quê hương. Tuy nhiên, anh nhận ra một thực tế đáng buồn: nhiều bạn trẻ biết đến Ví, Giặm như một khái niệm, nhưng chưa bao giờ thực sự “chạm” vào chiều sâu cảm xúc của nó.

Câu hỏi lớn nhất mà ê-kíp đặt ra là: Làm sao để một loại hình nghệ thuật vốn được coi là “kén người nghe” có thể trở nên hấp dẫn với công chúng trẻ mà không làm biến dạng tinh thần nguyên bản? Đây chính là bài toán hóc búa nhất trong công tác bảo tồn văn hóa hiện nay.

“Mạch Lam Giang” – Cây cầu kết nối giữa giá trị nguyên bản và tư duy đương đại

Để giải quyết bài toán trên, nhóm không chọn cách làm mới một cách hời hợt. Họ dành thời gian nghiên cứu sâu, tham vấn ý kiến từ nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vỹ và nghệ sĩ Lê Thanh Phong. Sự nghiêm túc trong khâu chuẩn bị cho thấy một tư duy làm nghề chuyên nghiệp: muốn sáng tạo, trước hết phải thấu hiểu.

Chiến lược “làm mới” nhưng không “làm mất gốc”

Thay vì một sân khấu biểu diễn truyền thống cứng nhắc, “Mạch Lam Giang” được thiết kế như một hành trình trải nghiệm cảm xúc. Nhóm đã khéo léo vận dụng các yếu tố hiện đại để tạo “điểm chạm”:

• Ngôn ngữ thị giác: Kết hợp ánh sáng và công nghệ truyền thông số để tạo không gian nghệ thuật đương đại.
• Cách kể chuyện (Storytelling): Đan xen những câu chuyện đời thường, gần gũi với giới trẻ vào giữa các làn điệu cổ.
• Phối khí đương đại: Một số tiết mục được làm mới về âm thanh nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc và linh hồn của Ví, Giặm, tạo ra một sự giao thoa hài hòa giữa cũ và mới.

Giải mã tâm lý giới trẻ: Không thờ ơ, chỉ thiếu “điểm chạm”

Một phát hiện quan trọng từ dự án là phản ứng tích cực bất ngờ từ khán giả trẻ. Điều này đập tan định kiến cho rằng Gen Z thờ ơ với văn hóa truyền thống. Theo Nguyễn Đình Sáng, khoảng cách thực sự nằm ở phương thức truyền tải.

Trong một thế giới của những nội dung ngắn, nhanh và gây sốc, Ví, Giặm yêu cầu người nghe phải “lắng” lại. Khi được đặt trong một bối cảnh phù hợp, những giá trị chậm rãi đó lại trở thành một liều thuốc chữa lành, khiến người trẻ cảm thấy tò mò và muốn gắn kết hơn.

Triết lý bảo tồn: Đừng “đóng khung” di sản trong bảo tàng

Cuộc tranh luận giữa “giữ nguyên” và “cải biên” luôn là tâm điểm của các dự án văn hóa. Tuy nhiên, góc nhìn của nhóm sinh viên ĐH Văn hóa Hà Nội mang tính thực tiễn cao: Bảo tồn không phải là đóng khung di sản trong quá khứ, mà là làm cho nó tiếp tục vận động và sống trong hiện tại.

Sự sáng tạo chỉ thực sự có giá trị khi nó dựa trên nền tảng của sự tôn trọng. Việc làm việc trực tiếp với nghệ nhân để trau chuốt từng lời ca, làn điệu chính là cách nhóm xây dựng uy tín (Authority) cho dự án, đảm bảo rằng sự “làm mới” không trở thành sự “xuyên tạc”.

Lời kết: Đi thật xa nhưng không quên mạch nguồn

“Mạch Lam Giang” không tham vọng tạo ra một cú hit viral, nhưng nó đã thành công trong việc chứng minh rằng: Di sản văn hóa sẽ không bao giờ chết nếu có những người trẻ đủ kiên nhẫn và đam mê để khơi gợi lại. Như Sáng chia sẻ, Ví, Giặm chính là “mạch nguồn” để mỗi người trẻ biết mình là ai và mình đến từ đâu giữa thế giới phẳng.

Bạn nghĩ sao về việc kết hợp âm nhạc hiện đại vào dân ca truyền thống? Liệu đây có phải là con đường duy nhất để cứu vãn những giá trị đang dần mai một? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn với chúng tôi dưới phần bình luận!