Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) đã gửi công văn tới UBND tỉnh Bắc Ninh, yêu cầu thực hiện đánh giá tác động môi trường và di sản cho dự án Khu đô thị Tây Bắc, nhằm bảo vệ di sản phi vật thể “Quan họ Bắc Ninh” và “Tranh Đông Hồ”.

Bối cảnh UNESCO và các quyết định quan trọng

Theo Kỳ họp lần thứ 20 (8‑13/12/2025) của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 tại New Delhi, UNESCO đã đưa “Nghệ thuật làm tranh dân gian Đông Hồ” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp (Quyết định 20.COM 7.a.1) và ghi nhận “Dân ca quan họ Bắc Ninh” trong Quyết định 20.COM 9.a, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc bảo vệ “không gian văn hóa”.

Yêu cầu cụ thể của Bộ VHTT&DL

Bộ VHTT&DL đề nghị UBND Bắc Ninh:

• Áp dụng các khuyến nghị của UNESCO để xây dựng biện pháp bảo tồn cho tranh Đông Hồ, bao gồm việc thực hiện “Bằng UNESCO” theo Điều 96 Nghị định 308/2020/ND‑CP.
• Khẩn trương hoàn thiện Đánh giá tác động dự án Khu đô thị Tây Bắc tới di sản quan họ, đồng thời trình báo kết quả cho các thành viên Ủy ban Liên chính phủ.
• Truyền thông kịp thời tới cộng đồng để ngăn chặn các đơn thư kéo dài tới UNESCO.

Di sản tranh Đông Hồ: Giá trị và thách thức

Tranh Đông Hồ, xuất hiện ở khu phố Đông Khê (Thuận Thành, Bắc Ninh) khoảng 500 năm trước, nổi bật với kỹ thuật khắc gỗ, màu in từ nguyên liệu tự nhiên và các chủ đề phong phú (tranh thờ, lịch sử, phong cảnh, Tết Nguyên Đán…). Quy trình sản xuất toàn bộ – từ vẽ mẫu, khắc ván, pha màu tới in – đều thực hiện bằng tay, tạo nên “di sản sống” khó sao chép.

Việc UNESCO công nhận danh sách khẩn cấp không chỉ nâng cao nhận thức quốc tế mà còn tạo động lực cho các nghệ nhân duy trì kỹ năng, đồng thời yêu cầu chính quyền địa phương bảo vệ môi trường sản xuất khỏi ô nhiễm và đô thị hoá.

Dân ca quan họ: Ý nghĩa văn hoá và nguy cơ từ dự án đô thị

Quan họ Bắc Ninh được UNESCO đánh giá cao về: tập quán xã hội, nghệ thuật trình diễn, kỹ thuật hát, trang phục và ngôn ngữ. Đây là di sản truyền miệng được lưu giữ qua nhiều thế hệ, đóng vai trò trung tâm trong các lễ hội, hội họp và đời sống cộng đồng.

Theo Đơn kiến nghị khẩn cấp ngày 10/12/2025 của người dân Làng quan họ Diềm (Viêm Xá), dự án Khu đô thị Tây Bắc có nguy cơ xâm hại không chỉ di sản dân ca mà còn các di tích lịch sử‑văn hoá của làng. Nếu không có đánh giá tác động đầy đủ, dự án có thể gây mất mát không thể phục hồi.

Các bước đề xuất thực hiện Đánh giá Tác động

1. Thu thập dữ liệu địa lý, xã hội và văn hoá của khu vực quan họ và làng Đông Hồ.
2. Thẩm định các tác động tiềm tàng (âm thanh, ánh sáng, chuyển đổi đất, lưu thông).
3. Tham vấn cộng đồng dân cư, nghệ nhân và các nhà nghiên cứu di sản.
4. Đưa ra biện pháp giảm thiểu: khu bảo tồn, giới hạn xây dựng, hỗ trợ tài chính cho nghệ nhân.
5. Báo cáo kết quả cho UNESCO và Ủy ban Liên chính phủ trong vòng 90 ngày.

Kết luận và lời kêu gọi hành động

Việc bảo vệ di sản quan họ và tranh Đông Hồ không chỉ là nhiệm vụ pháp lý mà còn là bảo đảm bản sắc văn hoá Việt Nam trong thời kỳ đô thị hoá. Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ, thực hiện nhanh chóng Đánh giá Tác động và áp dụng các biện pháp bảo tồn đề xuất.

Bạn có quan điểm gì về dự án đô thị và di sản? Hãy để lại bình luận và chia sẻ bài viết để nâng cao nhận thức cộng đồng.