Việc hủy bỏ phút chót của chương trình “Về đây 4 cánh chim trời” đã lộ rõ lỗ hổng trong cơ chế bảo vệ người mua vé và quản trị rủi ro của thị trường biểu diễn Việt Nam. Trong khi các nền công nghiệp giải trí phát triển đã chuẩn hoá quy trình bảo hiểm và pháp lý cho những trường hợp tương tự, Việt Nam vẫn đang thiếu các công cụ bảo vệ cơ bản.

Bảo hiểm hủy sự kiện ở các thị trường phát triển

Vào tháng 8/2024, ba đêm diễn của Taylor Swift tại Vienna (Áo) bị hủy ngay trước ngày diễn do phát hiện kế hoạch tấn công khủng bố. Với hơn 195.000 khán giả dự kiến, ước tính thiệt hại tài chính lên tới hàng chục triệu USD. Tuy nhiên, nhà tổ chức Barracuda Music đã thông báo hoàn trả toàn bộ vé trong vòng 10 ngày, nhờ “tấm khiên” bảo hiểm hủy sự kiện.

Ở Anh, Mỹ và nhiều nước châu Âu, mua bảo hiểm sự kiện gần như là yêu cầu bắt buộc. Các gói bảo hiểm thường bao gồm “bảo hiểm khủng bố” hoặc “bảo hiểm bất khả kháng” để bù đắp chi phí khi có sự cố ngoài dự kiến.

Trong đại dịch COVID‑19, các “túi bảo hiểm tập thể” đã giúp lễ hội Electric Picnic (Ireland) nhận được khoảng 13,27 triệu bảng Anh bồi thường, nhờ đó duy trì hoạt động và hoàn tiền cho khán giả mà không bị phá sản.

Khoảng trống trong quản trị rủi ro tại Việt Nam

Trái ngược với bức tranh quốc tế, vụ hủy “Về đây 4 cánh chim trời” cho thấy Việt Nam chưa có cơ chế bảo hiểm vé hoặc tài khoản ký quỹ độc lập. Khi sự kiện sụp đổ, người mua vé và ban tổ chức rơi vào tranh cãi pháp lý kéo dài, khiến niềm tin công chúng bị xói mòn.

Hiện nay, các mô hình “túi bảo hiểm” hay “tài khoản ký quỹ” hầu như không tồn tại. Tiền vé trở thành “điểm nóng” tranh chấp, và mỗi lần sự kiện hủy bỏ không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm giảm uy tín của ngành giải trí nội địa.

Mô hình bảo hiểm và ký quỹ tiêu chuẩn quốc tế

Ở Malaysia và Indonesia, các nền tảng bán vé như Ticket2U hợp tác với các công ty bảo hiểm (ví dụ Tune Protect) để cung cấp “bảo hiểm vé” với mức phí chỉ khoảng 5% giá vé. Người mua vé được bảo vệ trước các tình huống bất khả kháng, đồng thời giảm áp lực hoàn tiền cho ban tổ chức.

Tại Anh và một số nước châu Âu, việc sử dụng tài khoản ký quỹ (escrow account) do bên thứ ba quản lý là tiêu chuẩn. Tiền vé được phong tỏa và chỉ giải ngân theo tiến độ hợp đồng, ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích trước khi sự kiện diễn ra.

Hàn Quốc và Nhật Bản áp dụng các hợp đồng mẫu chuẩn hoá, quy định chi tiết trách nhiệm và điều kiện hủy bỏ, giảm thiểu tranh chấp dân sự và tránh “hình sự hoá” các tranh cãi thương mại.

Giải pháp khả thi cho thị trường âm nhạc Việt Nam

Để nâng cao mức độ bảo vệ người tiêu dùng, Việt Nam có thể tham khảo các giải pháp sau:

• Áp dụng bảo hiểm vé bắt buộc cho các sự kiện quy mô trung và lớn, với mức phí linh hoạt (khoảng 3‑5% giá vé).
• Triển khai tài khoản ký quỹ do ngân hàng hoặc công ty tài chính độc lập quản lý, đảm bảo tiền vé được phong tỏa cho đến khi sự kiện hoàn thành.
• Ban hành quy chuẩn hợp đồng mẫu dựa trên chuẩn EU, quy định rõ ràng về trách nhiệm hoàn tiền khi nghệ sĩ rút lui hoặc có thay đổi ngày diễn.
• Học hỏi mô hình “Luật Thương mại Công bằng” của New Zealand, trong đó người tiêu dùng có quyền yêu cầu hoàn tiền ngay khi hợp đồng bị thay đổi.

Theo Consumer NZ, nếu nghệ sĩ chính rút lui, khán giả được bảo đảm hoàn tiền đầy đủ mà không phải chờ đợi quá trình pháp lý kéo dài.

Chỉ khi rủi ro được “đóng gói” bằng bảo hiểm và luật lệ minh bạch, khán giả mới thực sự cảm thấy an tâm, và ngành công nghiệp giải trí Việt Nam mới có thể phát triển bền vững.

Hãy chia sẻ quan điểm của bạn: Bạn nghĩ mô hình bảo hiểm vé nên được áp dụng như thế nào ở Việt Nam?