Nội dung chính
TPHCM có dân số và phương tiện giao thông nhiều hơn nhưng mức độ ô nhiễm không khí lại thấp hơn Hà Nội. Chuyên gia giao thông Phan Lê Bình đã giải thích chi tiết tại tọa đàm “Hà Nội cấm xe máy xăng theo giờ” vào ngày 9/12, cung cấp góc nhìn dựa trên địa hình, khí hậu và các nguồn phát thải khác nhau.
1. Địa hình và khí hậu – Hai yếu tố quyết định sự lan tỏa của chất độc
Hà Nội nằm trong một vùng trũng, bao quanh bởi các dãy núi như Hoàng Sơn, Ba Vàng. Khi gió gặp chướng ngại vật, luồng không khí khó di chuyển, dẫn đến việc các hạt bụi mịn (PM2.5) và khí thải không thể thoát ra. Ngoài ra, mùa đông Hà Nội thường gặp hiện tượng nghịch nhiệt – không khí lạnh bị kẹt gần mặt đất, làm tăng độ nồng độ các chất ô nhiễm.
Ngược lại, TPHCM có địa hình bằng phẳng, gần biển và được ảnh hưởng bởi gió mùa Đông Nam. Gió mạnh giúp hòa tan và đưa các hạt bụi ra biển, giảm đáng kể nồng độ PM2.5. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trung bình tháng 12 năm 2023, TPHCM ghi nhận mức PM2.5 khoảng 30 µg/m³, trong khi Hà Nội lên tới 45 µg/m³.
2. Nguồn phát thải đa dạng – Không chỉ giao thông
Phan Lê Bình nhấn mạnh rằng, dù các phương tiện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch (ô tô, xe máy) là nguồn thải chính, nhưng chúng không phải là nguyên nhân duy nhất. Các hoạt động công nghiệp, đốt rác, và đốt rơm rạ ở các khu dân cư cũng đóng góp đáng kể vào ô nhiễm không khí.
Ví dụ, tại khu vực Định Công, Hà Nội, dự án mở rộng vành đai 2,5 km đã gây ra hiện tượng bụi bặm kéo dài, ảnh hưởng tới sức khỏe cư dân địa phương. Hình ảnh dưới đây minh họa mức độ bụi bặm trong ngày xây dựng.
3. Thực trạng ô nhiễm tại Hà Nội
Bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho biết giao thông chiếm tỷ lệ khoảng 45 % tổng lượng phát thải, nhưng các nguồn khác như đốt rác và hoạt động công nghiệp cũng không thể bỏ qua. “Hà Nội như một chiếc chảo sâu lòng, chịu áp lực từ mật độ giao thông cao, xây dựng dày đặc và việc đốt rơm rạ ở nông thôn,” bà Thủy chia sẻ.
Kể từ năm 2022, Sở môi trường phối hợp với Ngân hàng Thế giới (World Bank) thực hiện nghiên cứu chỉ ra rằng ô nhiễm còn lan tỏa từ các tỉnh lân cận trong giai đoạn “mùa ô nhiễm” (tháng 11‑tháng 1). Mặc dù năm nay mùa ô nhiễm đến muộn hơn 1‑2 tháng, nhưng tần suất và mức độ chưa có dấu hiệu giảm.
4. Giải pháp đang triển khai
Để giảm tải ô nhiễm, Sở môi trường đã đẩy mạnh chiến dịch tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng – nền tảng cho mọi chính sách. Đồng thời, các biện pháp kỹ thuật như cải thiện hạ tầng giao thông công cộng, kiểm soát phát thải từ công trình xây dựng, và triển khai hệ thống thu gom rác thải sinh hoạt hiện đại đang được thực hiện song song.
Phan Lê Bình đề xuất một số hướng đi thực tiễn: tăng cường mạng lưới cây xanh đô thị, mở rộng các khu vực không ô nhiễm (low‑emission zones) và áp dụng công nghệ lọc khí tại các khu công nghiệp lớn.
5. Kết luận – Học hỏi từ TPHCM để cải thiện không khí Hà Nội
Những yếu tố địa hình, khí hậu và quản lý nguồn phát thải đa dạng giải thích phần nào tại sao TPHCM có mức ô nhiễm thấp hơn Hà Nội. Tuy nhiên, với các giải pháp đã và đang triển khai, Hà Nội có thể giảm đáng kể mức độ ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe người dân và nâng cao chất lượng môi trường sống.
Bạn có nghĩ rằng việc cải thiện hạ tầng xanh và kiểm soát đốt rác sẽ mang lại hiệu quả nhanh chóng? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn và theo dõi chúng tôi để cập nhật các giải pháp môi trường mới nhất.