Xem phim để học kể chuyện: vì sao kịch bản hay vẫn thắng kỹ xảo

Mỗi khi một bộ phim bom tấn ra mắt, người ta thường bàn về kỹ xảo, về kinh phí sản xuất hay về những cảnh quay hoành tráng. Nhưng sau khi ánh đèn rạp tắt và cảm xúc ban đầu qua đi, thứ còn đọng lại trong lòng khán giả thường không phải là một cảnh cháy nổ đẹp mắt, mà là một câu chuyện khiến họ suy nghĩ, một nhân vật khiến họ đồng cảm, hay một câu thoại khiến họ nhớ mãi. Đó là sức mạnh của kịch bản.

Kịch bản hay bắt đầu từ một nhân vật có thật. Không phải thật theo nghĩa có thật ngoài đời, mà thật theo nghĩa người xem tin rằng nhân vật đó có thể tồn tại, có mong muốn rõ ràng, có nỗi sợ riêng và có lý do chính đáng cho những lựa chọn của mình. Khi nhân vật chỉ là công cụ để đẩy cốt truyện đi tiếp, khán giả sẽ nhanh chóng nhận ra và ngừng quan tâm, dù cảnh quay có đẹp đến đâu.

Một kịch bản tốt cũng cần có xung đột rõ ràng. Xung đột không nhất thiết phải là đánh nhau hay rượt đuổi, mà có thể là mâu thuẫn trong lòng một con người, là sự giằng co giữa điều nên làm và điều muốn làm, hay là khoảng cách giữa hai người từng thân thiết. Chính xung đột tạo ra căng thẳng, khiến khán giả muốn biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo, và đó là lý do họ ở lại đến phút cuối cùng của bộ phim.

Nhịp kể chuyện là một kỹ năng mà nhiều người làm phim trẻ thường xem nhẹ. Một bộ phim không cần lúc nào cũng dồn dập, mà cần biết khi nào nên nhanh, khi nào nên chậm. Những khoảng lặng đúng chỗ giúp khán giả có thời gian cảm nhận, suy ngẫm và gắn bó với nhân vật hơn. Ngược lại, một bộ phim chạy liên tục từ đầu đến cuối mà không có điểm dừng sẽ khiến người xem mệt mỏi, dù từng cảnh riêng lẻ đều rất ấn tượng.

Đối thoại trong phim cũng là một nghệ thuật riêng. Lời thoại hay không phải là lời thoại hoa mỹ, mà là lời thoại đúng với nhân vật và đúng với hoàn cảnh. Một người nông dân không nói như một giáo sư, một đứa trẻ không nói như một người lớn, và một người đang tức giận sẽ không nói những câu dài dòng, trau chuốt. Khi lời thoại nghe tự nhiên như đời thật, khán giả sẽ quên mất mình đang xem phim và bắt đầu sống cùng câu chuyện.

Kỹ xảo, dù hiện đại đến đâu, cũng chỉ là công cụ phục vụ câu chuyện. Một cảnh kỹ xảo đẹp sẽ khiến khán giả trầm trồ trong vài giây, nhưng một câu chuyện hay sẽ khiến họ nhớ đến nhiều năm sau. Những bộ phim kinh phí thấp nhưng kịch bản chắc tay vẫn có thể thành công vang dội, trong khi những bộ phim tốn hàng trăm triệu đô la nhưng kịch bản lỏng lẻo vẫn thất bại. Lịch sử điện ảnh đã chứng minh điều này nhiều lần.

Với người yêu điện ảnh, xem phim không chỉ là giải trí mà còn là cách học kể chuyện. Mỗi bộ phim hay đều là một bài học về cách xây dựng nhân vật, cách tạo xung đột, cách sắp xếp nhịp điệu và cách kết thúc một câu chuyện sao cho trọn vẹn. Bạn không cần làm phim mới học được những điều này, chỉ cần xem phim một cách chủ động hơn, để ý xem vì sao mình xúc động ở cảnh này mà lại thờ ơ ở cảnh khác.

Cuối cùng, câu chuyện hay là thứ vượt qua mọi rào cản về ngôn ngữ, văn hóa hay thời gian. Một bộ phim kể về một gia đình ở một đất nước xa lạ vẫn có thể khiến khán giả Việt Nam rơi nước mắt, vì cảm xúc con người là thứ chung nhất. Đó là lý do kịch bản vẫn luôn là linh hồn của điện ảnh, dù công nghệ có thay đổi nhanh đến đâu đi nữa.