Bị AI thay thế rồi được gọi về: Cứ 6 người thì có 1 người gặp nghịch lý này

AI từng được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tinh gọn bộ máy, giảm chi phí nhân sự và nâng cao năng suất. Tuy nhiên, một nghịch lý đang xuất hiện trên thị trường lao động: sau khi cắt giảm nhân sự để nhường chỗ cho công nghệ, một số công ty lại phải tuyển dụng trở lại những vị trí từng bị loại bỏ, vì nhận ra AI chưa thể đảm đương toàn bộ công việc như kỳ vọng. Hiện tượng này đang được gọi bằng một cái tên riêng: “AI rebounding”.

Cứ 6 người thì có 1 người được gọi về

Theo khảo sát do công ty đánh giá nhân tài SHL phối hợp với Propeller Insights thực hiện trong tháng 6-⁷⁄₂₀₂₆, 19,1% người lao động tại Mỹ cho biết họ từng bị AI thay thế, sau đó được chính công ty cũ mời quay lại làm việc. Tại Anh, tỷ lệ này là 12,8%. Tính chung hai thị trường, cứ 6 người được khảo sát thì có một người từng trải qua tình huống tương tự.

Con số này cho thấy đây không còn là vài trường hợp lẻ tẻ. Khi hàng loạt doanh nghiệp cùng đưa ra một quyết định giống nhau, cắt giảm nhân sự vì tin AI có thể thay thế, thì hệ quả cũng xuất hiện đồng loạt: công việc bị bỏ trống, khách hàng không được chăm sóc như trước, và những phần việc tưởng như máy làm được hóa ra vẫn cần con người.

Vì sao doanh nghiệp phải quay xe

Hiện tượng này được SHL gọi là “AI rebounding”, phản ánh sự đảo chiều trong quyết định nhân sự khi doanh nghiệp nhận ra khoảng cách giữa năng lực thực tế của AI và những gì công nghệ có thể đảm nhiệm trên lý thuyết. AI làm rất tốt những việc lặp lại, có khuôn mẫu, xử lý nhanh và không mệt. Nhưng công việc thật của một nhân viên thường không chỉ có phần lặp lại: còn có phán đoán, hiểu khách hàng, xử lý tình huống bất ngờ và chịu trách nhiệm cho quyết định của mình.

Tại sự kiện Gartner HR Symposium/Xpo diễn ra ở Orlando, bà Caitlyn McDonough, Phó chủ tịch kiêm chuyên gia phân tích của Gartner, đã chia sẻ về những rủi ro nhân sự đang đe dọa doanh nghiệp hiện nay. Theo Gartner, một trong những nguyên nhân là doanh nghiệp đưa ra quyết định cắt giảm nhân sự trước khi đánh giá đầy đủ khối lượng công việc, năng lực cần thiết và vai trò của con người trong quy trình mới.

Nói cách khác, phần lớn doanh nghiệp đang cắt giảm trước, đo lường sau. Khi hậu quả lộ ra, họ phải trả giá bằng việc tuyển lại người cũ, thường với chi phí cao hơn.

Dự báo: đến năm 2029, 30% sẽ được tuyển lại

Gartner còn đưa ra dự báo đáng chú ý: đến năm 2029, khoảng 30% nhân viên bị sa thải và thay thế bởi AI sẽ được tuyển dụng trở lại, thường với mức chi phí cao hơn. Đây là con số mà cả người lao động lẫn nhà quản lý đều nên ghi nhớ, vì nó đảo ngược câu chuyện quen thuộc rằng AI thay người là một chiều và không thể đảo ngược.

Với người lao động, thông điệp thực tế là hãy giữ và rèn những năng lực mà AI chưa làm tốt: hiểu biết nội bộ, phán đoán trong tình huống phức tạp, giao tiếp với khách hàng và chịu trách nhiệm. Những năng lực này không chỉ giúp bạn khó bị thay thế hơn, mà còn là lý do để công ty cũ quay lại tìm bạn nếu chẳng may bạn bị cắt giảm.

Bài học cho doanh nghiệp Việt Nam

Ở Việt Nam, làn sóng dùng AI trong doanh nghiệp cũng đang tăng nhanh, và bài học từ khảo sát này rất đáng tham khảo. Trước khi quyết định thay người bằng AI, doanh nghiệp nên trả lời ba câu hỏi: công việc đó gồm bao nhiêu phần lặp lại và bao nhiêu phần cần phán đoán? Ai sẽ chịu trách nhiệm khi AI làm sai? Và chi phí tuyển lại, đào tạo lại có rẻ hơn chi phí giữ người hay không?

Nguồn tin: Kenh14